فراموشی تروما و صدمات روحی با هیپنوتراپی
شاید بارها آرزو کرده باشید بعضی خاطرات تلخ را از ذهنتان پاک کنید. وقتی یک اتفاق گذشته با کابوس، اضطراب یا حس ناامنی دوباره سراغتان میآید، فراموشکردن تروما با هیپنوتراپی میتواند راه امیدوارکنندهای به نظر برسد.
ولی هیپنوتراپی خاطره را مثل یک فایل از ذهن پاک نمیکند. این روش ممکن است در بعضی افراد شدت اضطراب و فشار احساسی مربوط به خاطره را کمتر کند، ولی شواهد کافی وجود ندارد که بتوان آن را درمان اصلی اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD دانست.
هدف درمان این نیست که گذشته را کاملاً فراموش کنید. هدف این است که خاطرات تلخ کمتر روی احساسات، تصمیمها و زندگی امروز شما اثر بگذارند.
تروما فقط یک خاطره تلخ نیست
تروما واکنش ذهن و بدن به یک تجربه بسیار ترسناک، دردناک یا تهدیدکننده است. اتفاقهایی مثل خشونت خانگی، سوگ، جنگ، مهاجرت اجباری، آزار، تصادف یا زایمان سخت میتوانند چنین اثری روی فرد بگذارند.
نشانههای تروما چه هستند؟
همه افراد بعد از این تجربهها دچار اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD نمیشوند. ولی اگر نشانههای زیر برای مدتی ادامه پیدا کنند، بهتر است فرد از یک متخصص کمک بگیرد:
● فلشبک و کابوس
● دوری از موقعیتهای یادآور حادثه
● آمادهباش و نگرانی دائمی
● بیحسی عاطفی
● احساس گناه
● مشکل در روابط
تروماهای پیچیده چگونه شکل میگیرند؟
تروماهای پیچیده نتیجه تجربههای تکراری و طولانی مدت هستند؛ مثل آزار در دوران کودکی یا خشونتی که مدت زیادی ادامه داشته است. اختلال خواب، احساس جداشدن از خود یا محیط، دوری از محرکها و گوش به زنگ بودن مداوم از نشانههای رایج این نوع تروما هستند.
شناخت الگوهای رفتاری چه کمکی میکند؟
شناخت واکنشهای ذهنی و بدنی، اولین قدم برای انتخاب مسیر درست درمان است. دوره شناخت الگوهای رفتاری (دوره جستجوگر 2) میتواند به فرد کمک کند رفتارهایی مثل اجتناب، سرزنش خود یا تکرار روابط آسیبزا را بهتر بشناسد. بااینحال، این دوره جای رواندرمانی تخصصی تروما یا درمان آسیبهای دوران کودکی را نمیگیرد.
هیپنوتراپی چگونه عمل میکند؟
در هیپنوتراپی بالینی از آرامسازی، تنفس، تمرکز هدایت شده، تصویرسازی و پیشنهادهای درمانی استفاده میشود. برخلاف چیزی که در هیپنوتیزمهای نمایشی میبینیم، فرد خواب یا بیاختیار نیست و اتفاقات جلسه را به خاطر میسپارد. او هر زمان که بخواهد میتواند تمرین را متوقف کند و کنترل ذهن یا رفتارش را از دست نمیدهد.
هر جلسه باید هدف مشخصی داشته باشد؛ برای مثال کاهش اضطراب، بهتر شدن خواب یا کنترل واکنشهای بدنی در برابر محرکها.
ادعاهایی مثل دسترسی قطعی به ضمیر ناخودآگاه یا کشف حقیقتهای پنهان، پشتوانه علمی قابل اعتمادی ندارند. پژوهشها درباره نحوه اثر پیشنهادهای هیپنوتیزمی همچنان ادامه دارد و هنوز یک توضیح علمی واحد برای همه واکنشها وجود ندارد. هیپنوتراپی در درمان صدمات روحی میتواند یک روش کمکی باشد، ولی نباید آن را با پاککردن خاطرات یا فراموشکردن کامل تروما یکی دانست.
آیا هیپنوتراپی واقعاً تروما را درمان میکند؟
هیپنوتراپی ممکن است به کاهش بعضی نشانههای تروما کمک کند، ولی درمان قطعی یا انتخاب اول برای PTSD نیست. شواهد موجود هنوز محدودند و روشهایی مثل EMDR، درمان شناختی رفتاری متمرکز بر تروما و مواجهه درمانی هم میتوانند برای درمان تروما مفید باشند.
به همین دلیل، هیپنوتراپی بهتر است بعد از ارزیابی متخصص و به عنوان روش کمکی استفاده شود؛ برای مثال، در آرامسازی یا کنترل بعضی نشانهها. درمانهای تخصصی تروما بهطور مستقیم روی خاطرات دردناک، باورهای منفی، اجتناب و بازگشت به زندگی روزمره کار میکنند.
خطر خاطرات کاذب در هیپنوتیزم
موضوع هیپنوتیزم و خاطرات سرکوب شده بسیار حساس است. حافظه مثل دوربین، اتفاقها را دقیق و بدون تغییر ضبط نمیکند. گاهی هنگام یادآوری، بخشی از خاطره دوباره در ذهن ساخته میشود.
سوالهای جهتدار یا اصرار درمانگر برای پیداکردن یک «خاطره پنهان» میتواند روی روایت فرد اثر بگذارد. روشهایی مثل بازگشت به گذشته در هیپنوتیزم یا تصویرسازی هدایت شده هم ممکن است ناخواسته باعث شکلگیری خاطرات نادرست شوند.
چرا نباید به خاطرات هیپنوتیزمی اطمینان کامل کرد؟
هیپنوتیزم لزوماً دقت حافظه را بیشتر نمیکند. حتی ممکن است فرد را نسبت به خاطرهای که درست نیست، مطمئنتر کند.
به همین دلیل، هیپنوتراپی نباید برای اثبات آزار، شناسایی مجرم یا تایید قطعی یک اتفاق در گذشته استفاده شود. چیزی که فرد در جلسه تعریف میکند، بدون مدرک مستقل واقعیت قطعی نیست. درحالحاضر هم راه مطمئنی برای تشخیص کامل خاطره واقعی از خاطره ساخته شده وجود ندارد.
بازگشت ناگهانی به صحنه تروما ممکن است اضطراب شدیدی ایجاد کند. برای کار روی تروماهای قدیمی باید با احتیاط پیش رفت و از روشهای درمانی معتبر مثل CBT کمک گرفت.
وعدههایی مثل «گذشته را در یک جلسه پاک میکنیم» یا «خاطره واقعی را حتماً پیدا میکنیم» علامت هشدار هستند.
چه زمانی هیپنوتراپی انتخاب مناسبی نیست؟
قبل از شروع هیپنوتراپی، بهتر است فرد توسط متخصصی که با تروما آشنایی دارد ارزیابی شود؛ بهخصوص اگر یکی از شرایط زیر وجود دارد:
● فکر آسیب زدن به خود یا خودکشی
● فلش بکهای شدید یا اختلال در انجام کارهای روزانه
● روان پریشی، بیماری روانی شدید یا گسستگی شدید
● مصرف مشکلساز الکل یا مواد
● ادامه داشتن خشونت، آزار یا ناامنی در خانه
هیپنوتیزم برای بعضی افراد با مشکلات روانی شدید مناسب نیست و ممکن است اضطراب، آشفتگی یا اختلال خواب را بیشتر کند.
چگونه هیپنوتراپیست مناسب انتخاب کنیم؟
قبل از رزرو جلسه، بهتر است چند مورد را بررسی کنید:
● درمانگر در روانشناسی، روانپزشکی، پزشکی یا یک حوزه درمانی معتبر تحصیل کرده باشد.
● مجوز حرفهای او قابل استعلام باشد و آموزش تخصصی هیپنوتیزم را گذرانده باشد.
● در درمان تروما، آسیبهای عاطفی یا PTSD تجربه داشته باشد.
● قبل از شروع درمان، شرایط شما را ارزیابی کند و درباره محدودیتها و روند جلسات توضیح بدهد.
● حریم خصوصی را رعایت کند و به شما اجازه بدهد هر زمان خواستید جلسه را متوقف کنید.
● نتیجه قطعی، تعداد جلسه مشخص یا قطع دارو بدون نظر پزشک را وعده ندهد.
اگر درمانگری از همان ابتدا وعده میدهد خاطرات تلخ را بهطور کامل پاک میکند، خاطرات پنهان را با قطعیت پیدا میکند یا نتیجه درمان را تضمین میکند، بهتر است برای انتخاب او بیشتر احتیاط کنید.
دوره توسعه فردی و کوچینگ چه کمکی میکنند؟
دورههای توسعه فردی کمک میکنند احساسات خود را بهتر بشناسید، مرزهای سالمتری بسازید، عزتنفستان را تقویت کنید و الگوهای تکراری در تصمیمها و روابطتان را راحتتر ببینید. کسی که در بحران شدید روانی نیست و میخواهد شناخت بهتری از نیازها و انتخابهایش پیدا کند، میتواند از دوره مقدماتی توسعه فردی (دوره جستجوگر 1) شروع کند.
بعد از اینکه شرایط روانی فرد کمی باثباتتر شد، کوچینگ فردی میتواند برای مشخصکردن هدفها، ساختن سبک زندگی تازه، تمرین مرزبندی و عملیکردن تصمیمها مفید باشد.
بااینحال، کوچینگ و دورههای آموزشی جای درمان تخصصی را نمیگیرند. اگر فرد با PTSD، افسردگی شدید، فلشبک، اضطراب پس از تروما یا نشانههای جدی روانی روبهرو است، باید از روانشناس یا روانپزشک کمک بگیرد.
قرار نیست خاطره پاک شود؛ قرار است اثرش کمتر شود
بهبود همیشه به معنی فراموشکردن اتفاق نیست. ممکن است خاطره همچنان در ذهن شما بماند، ولی یادآوری آن دیگر با ترس شدید، اضطراب یا فلشبک همراه نباشد.
پس پاسخ این سوال که «آیا هیپنوتراپی خاطرات بد را پاک میکند؟» منفی است. بااینحال، در بعضی شرایط میتواند در کنار درمانهای دیگر به کمتر شدن شدت نشانهها کمک کند.
انتخاب بین هیپنوتراپی، رواندرمانی، کوچینگ یا دوره توسعه فردی به شدت نشانهها و هدف شما بستگی دارد. اگر نمیدانید کدام مسیر برایتان مناسبتر است، میتوانید برای مشاوره رایگان دونا درخواست ثبت کنید.